อาสาช่วยตรวจหวย แล้วไม่ยอมคืน อ้างว่าทิ้งไปแล้ว ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาชี้ ผิดฐานยักยอกทรัพย์

ยอมให้เอาไปตรวจ แล้วไม่คืน ไม่ใช่ลักทรัพย์ แต่เป็นยักยอกทรัพย์ และในคดีนี้ศาลลงโทษฐานยักยอกได้แม้ฟ้องมาฐานลักทรัพย์ เพราะข้อแตกต่างไม่ใช่สาระสำคัญและจำเลยไม่ได้หลงต่อสู้

วันหวยออก ภาพคนยื่นสลากให้กันช่วยตรวจเป็นเรื่องธรรมดา แต่ถ้าคนที่รับไปไม่ยอมคืน แล้วบอกว่า “ตรวจแล้วไม่ถูก ทิ้งไปแล้ว” จะผิดกฎหมายข้อไหน

คำถามนี้ไม่ง่ายอย่างที่คิด จนต้องให้ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาวินิจฉัยในฎีกาที่ 809/2568

เจ้าของสลากมีสลากกินแบ่งรัฐบาล 48 ฉบับ ตรวจไปแล้ว 5 ฉบับไม่ถูกรางวัล ขณะกำลังจะออกไปขายของ อีกฝ่ายดึงสลากที่ยังไม่ได้ตรวจอีก 43 ฉบับไปจากมือ บอกว่าจะช่วยตรวจ เจ้าของบอกว่าจะตรวจเอง แต่สุดท้ายก็ยอมให้เอาไปตรวจ แล้วกลับร้านของตน

เมื่อเจ้าของกลับมาทวง อีกฝ่ายไม่คืน อ้างว่าตรวจแล้วไม่ถูกรางวัลและทิ้งไปแล้ว เจ้าของไปค้นในถังขยะใกล้ ๆ ก็ไม่พบ จึงแจ้งความ อัยการฟ้องฐานลักทรัพย์ในเวลากลางคืนและวิ่งราวทรัพย์ ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 335 และ 336 และขอให้คืนหรือใช้ราคาสลาก 5,200 บาท

ศาลฎีกาเห็นว่า การดึงสลากไปในตอนแรกเป็นเพียงการถือวิสาสะ เพราะเจ้าของยินยอมให้นำไปตรวจในภายหลัง และผู้รับไปก็ไม่ได้หลบหนี จึงไม่ใช่การฉกฉวยซึ่งหน้าหรือการลักเอาไป

แต่เมื่อครอบครองสลากแล้วไม่คืนเมื่อถูกทวง โดยไม่มีเหตุอันชอบด้วยกฎหมาย ถือเป็นการเบียดบังเอาทรัพย์ของผู้อื่นเป็นของตนโดยทุจริต ผิดฐานยักยอกทรัพย์ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 352 วรรคหนึ่ง

ศาลยังวินิจฉัยว่า ลักทรัพย์ วิ่งราวทรัพย์ และยักยอกทรัพย์ มีแก่นเดียวกัน คือการเอาทรัพย์ของผู้อื่นไปโดยทุจริต ต่างกันแค่วิธีการ ซึ่งไม่ใช่ข้อแตกต่างในสาระสำคัญ และเมื่อจำเลยต่อสู้ว่าไม่ได้เอาสลากไปเลย จึงไม่ได้หลงต่อสู้ ศาลจึงลงโทษฐานยักยอกได้ แม้โจทก์จะฟ้องมาฐานลักทรัพย์และวิ่งราว ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 192 วรรคสาม

คดีนี้ศาลชั้นต้นยกฟ้อง แต่ศาลอุทธรณ์ภาค 1 ลงโทษฐานยักยอก จำคุก 3 เดือน ปรับ 30,000 บาท ลดโทษหนึ่งในสามเหลือจำคุก 2 เดือน ปรับ 20,000 บาท โทษจำคุกให้รอการลงโทษ 1 ปี และคุมความประพฤติ ให้ใช้ราคาสลาก 3,440 บาท ศาลฎีกาเห็นพ้อง แก้เพียงให้นับระยะรอการลงโทษ 1 ปีจากวันอ่านคำพิพากษาศาลฎีกา

เส้นแบ่งระหว่างลักทรัพย์กับยักยอกอยู่ที่ “ใครครอบครองทรัพย์ในตอนที่เกิดการทุจริต” ถ้าเอาไปจากการครอบครองของเจ้าของเป็นลักทรัพย์ ถ้าเจ้าของยอมมอบการครอบครองให้ก่อน แล้วผู้ครอบครองเบียดบังภายหลัง เป็นยักยอก

ในเรื่องนี้ การที่เจ้าของยอมให้นำไปตรวจทำให้การครอบครองเปลี่ยนมือโดยชอบ การทุจริตเกิดตอนไม่ยอมคืน จึงเข้าองค์ประกอบยักยอก

• ยื่นสลากให้คนอื่นตรวจ ควรถ่ายรูปเลขสลากไว้ก่อนเสมอ
• ถ้าอีกฝ่ายไม่คืน ทวงถามให้ชัดเจน และเก็บหลักฐานการทวง
• ฝั่งคนรับไปตรวจ อย่าทิ้งหรือเก็บสลากของคนอื่นไว้ ต่อให้คิดว่าไม่ถูกรางวัล

โดยหลักไม่ใช่ลักทรัพย์ เพราะเจ้าของมอบการครอบครองให้เอง แต่ถ้าไม่คืนโดยทุจริต อาจเป็นยักยอกทรัพย์

ศาลไม่ได้วินิจฉัยว่าสลากถูกรางวัลหรือไม่ คำว่าไม่ถูกรางวัลเป็นเพียงคำอ้างของผู้ที่เอาสลากไป ศาลลงโทษเพราะเอาสลากของผู้อื่นไปแล้วไม่คืนเมื่อถูกทวง โดยไม่มีเหตุอันชอบด้วยกฎหมาย และให้ใช้ราคาสลากตามราคาซื้อ ฉบับละ 80 บาท รวม 43 ฉบับ เป็นเงิน 3,440 บาท