ค่าบริการสาธารณะในหมู่บ้านจัดสรร ผู้จัดสรรเรียกย้อนหลังได้กี่ปี ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาชี้ อายุความ 2 ปี

ค่าบริการสาธารณะที่ผู้จัดสรรที่ดินเรียกเก็บ อายุความ 2 ปี แต่จะได้ประโยชน์ก็ต่อเมื่อยกขึ้นต่อสู้ในศาลเอง

ใครซื้อที่ดินเปล่าในโครงการจัดสรรไว้แล้วยังไม่ได้ปลูกบ้าน มักลืมไปว่ายังมีค่าบริการสาธารณะที่ต้องจ่ายทุกปี จนวันหนึ่งได้รับหมายศาลเรียกเงินย้อนหลังกว่าสิบปี

ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาในฎีกาที่ 332/2568 วางหลักเรื่องอายุความของหนี้ประเภทนี้ไว้ และยังมีบทเรียนสำคัญเรื่องการต่อสู้คดีด้วย

ผู้รับโอนใบอนุญาตจัดสรรที่ดินฟ้องเจ้าของที่ดินเปล่าในโครงการที่ค้างค่าบริการสาธารณะมาตั้งแต่ปี 2548 พร้อมค่าตัดหญ้า ค่าทวงถาม และดอกเบี้ย เจ้าของที่ดินต่อสู้ว่าค่าบริการช่วงปี 2553 ถึง 2562 เกินกำหนด 5 ปีแล้ว

ที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาเห็นว่า ค่าบริการที่ผู้จัดสรรที่ดินเรียกเก็บเป็นค่าการงานของผู้ประกอบการค้า มีอายุความ 2 ปี ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 193/34 (1) ไม่ใช่ 10 ปี

ประเด็นที่สองสำคัญไม่แพ้กัน ศาลวางหลักว่าอายุความไม่ใช่ข้อกฎหมายเกี่ยวกับความสงบเรียบร้อยของประชาชน ศาลจะยกขึ้นเองไม่ได้ แม้ในคดีผู้บริโภค ผู้ถูกฟ้องต้องยกขึ้นต่อสู้เอง แต่ถ้ายกขึ้นมาแล้วอย่างชัดแจ้ง แม้จะอ้างมาตราผิด เช่นอ้างว่า 5 ปี ศาลก็ปรับใช้บทกฎหมายที่ถูกต้องได้

แต่ผลสุดท้ายของคดีนี้ เจ้าของที่ดินยังต้องจ่าย 59,424.79 บาท ซึ่งเป็นยอดย้อนหลัง 5 ปีตามที่ศาลชั้นต้นพิพากษาไว้ เพราะเจ้าของที่ดินไม่ได้อุทธรณ์ ศาลฎีกาจึงลดให้เหลือเพียง 2 ปีไม่ได้ ศาลฎีกาพิพากษายืน

อายุความเป็นสิทธิของลูกหนี้ ไม่ใช่หน้าที่ของศาล ถ้าลูกหนี้ไม่ยกขึ้นต่อสู้ หนี้เก่าแค่ไหนศาลก็อาจพิพากษาให้ชำระได้ นี่คือเหตุผลที่คนจำนวนมากแพ้คดีเพราะไม่ไปศาลหรือไม่ยื่นคำให้การ

หลักที่ศาลยอมปรับบทให้ถูก แม้ผู้ถูกฟ้องอ้างมาตราผิด เป็นประโยชน์มากกับประชาชนทั่วไปที่ไม่ได้มีทนายความ ขอแค่ยกประเด็นอายุความให้ชัด

ข้อควรระวัง คดีนี้เป็นกรณีผู้จัดสรรที่ดินเรียกเก็บ สำหรับอาคารชุด เคยมีฎีกาที่ 3386/2565 ซึ่งวินิจฉัยว่าหนี้ค่าส่วนกลางค้างชำระมีอายุความ 5 ปี ข้อเท็จจริงและผู้เรียกเก็บจึงมีผลต่อคำตอบ

• ได้รับหมายศาล อย่านิ่งเฉย ไปศาลหรือยื่นคำให้การตามกำหนด
• ตรวจว่าหนี้แต่ละงวดถึงกำหนดเมื่อใด และยกอายุความขึ้นต่อสู้ให้ชัด
• ตรวจว่าผู้ฟ้องคือใคร ผู้จัดสรรที่ดิน นิติบุคคลหมู่บ้าน หรือนิติบุคคลอาคารชุด เพราะอาจมีผลต่ออายุความ
• ถ้าแพ้คดีบางส่วนและเห็นว่าศาลคิดอายุความยาวเกินไป ต้องอุทธรณ์ในส่วนนั้นเอง ศาลสูงจะลดให้เองไม่ได้
• ถ้าเป็นเจ้าของที่ดินเปล่า ตั้งการชำระอัตโนมัติไว้ ป้องกันหนี้สะสม

ฎีกานี้วินิจฉัยว่าค่าบริการที่ผู้จัดสรรที่ดินเรียกเก็บมีอายุความ 2 ปี ส่วนกรณีผู้เรียกเก็บเป็นนิติบุคคลประเภทอื่น ควรตรวจสอบแนวคำพิพากษาเฉพาะเรื่อง

ไม่ ศาลยกอายุความขึ้นเองไม่ได้ ต้องเป็นผู้ถูกฟ้องยกขึ้นเอง แต่ในคดีผู้บริโภค ถ้าผู้ถูกฟ้องยกขึ้นมาแล้วแต่คำให้การไม่ชัดเจนหรือขาดสาระสำคัญ ศาลอาจสั่งให้แก้ไขคำให้การในส่วนนั้นได้ ตามพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. 2551 มาตรา 26