ผู้จัดการมรดกเอาที่ดินมรดกไปจำนองเป็นประกันเงินกู้ของตัวเอง ศาลฎีกายืนจำคุกคนละ 2 ปี ฐานผิดหน้าที่โดยทุจริต

ผู้จัดการมรดกมีหน้าที่ ไม่ใช่สิทธิส่วนตัว เอาที่ดินมรดกไปจำนองเป็นประกันเงินกู้ของตัวเองโดยไม่บอกทายาท แล้วนำเงินไปใช้ส่วนตัว ศาลถือว่าทุจริตและลงโทษจำคุกได้

ตำแหน่งผู้จัดการมรดกมักถูกมองว่าเป็นอำนาจ แต่ในทางกฎหมายคือ “หน้าที่” ที่ต้องทำเพื่อประโยชน์ของทายาท ไม่ใช่เพื่อตัวเอง

ฎีกาที่ 5902/2567 แสดงให้เห็นว่าการใช้ตำแหน่งนี้ผิดทาง อาจจบลงด้วยโทษจำคุก

เจ้ามรดกทำพินัยกรรมยกที่ดินพร้อมบ้านให้บุตรคนหนึ่ง ต่อมาบุตรคนนั้นถูกศาลกำจัดมิให้รับมรดก หลานทั้งสามซึ่งเป็นบุตรของเขาจึงมีสิทธิรับมรดกแทน หลานทั้งสามฟ้องให้ผู้จัดการมรดกสองคนโอนที่ดิน แต่ผู้จัดการมรดกกลับนำที่ดินไปจำนองเป็นประกันเงินกู้ของตัวเอง ครั้งแรก 6,000,000 บาท ซึ่งถูกฟ้องและลงโทษในอีกคดีหนึ่งแล้ว จากนั้นหลังศาลพิพากษาให้โอนที่ดินให้หลานทั้งสาม ก็ยังไถ่ถอนแล้วจำนองใหม่เป็นครั้งที่สอง วงเงิน 11,350,000 บาท โดยไม่แจ้งและไม่ได้รับความยินยอมจากทายาท และนำเงินไปใช้ประโยชน์ส่วนตัว คดีนี้ฟ้องเฉพาะการจำนองครั้งที่สอง

ศาลฎีกาเห็นว่า ผู้จัดการมรดกไม่อาจจัดการมรดกไปตามอำเภอใจ ผู้จัดการมรดกรู้อยู่แล้วว่าศาลพิพากษาให้โอนที่ดินให้หลานทั้งสาม และถูกฟ้องคดีอาญาจากการจำนองครั้งแรก แต่ยังจำนองครั้งที่สองโดยเพิ่มวงเงินสูงขึ้นอีก ศาลจึงเห็นว่ามีเจตนาไม่สุจริตอย่างชัดเจน การจำนองที่ดินมรดกครั้งที่สองเป็นประกันเงินกู้ของตัวเองในคดีนี้จึงเป็นการกระทำผิดหน้าที่โดยทุจริต ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 353 ประกอบมาตรา 354 และมาตรา 83 และพิพากษายืนโทษจำคุกคนละ 2 ปี

ผู้จัดการมรดกอ้างว่านำเงินไปจ่ายค่าทนายความเพื่อติดตามทรัพย์มรดก แต่ศาลเห็นว่าเงินส่วนใหญ่ใช้ต่อสู้คดีที่ทายาทฟ้องเพื่อไม่ต้องแบ่งมรดก จึงไม่ใช่ค่าใช้จ่ายในการจัดการมรดกโดยชอบ

มาตรา 353 เอาผิดผู้ที่ได้รับมอบหมายให้จัดการทรัพย์สินของผู้อื่น แล้วกระทำผิดหน้าที่โดยทุจริตจนเกิดความเสียหาย ส่วนมาตรา 354 เพิ่มโทษเมื่อผู้กระทำอยู่ในฐานะผู้จัดการทรัพย์ตามคำสั่งศาลหรือพินัยกรรม ซึ่งรวมถึงผู้จัดการมรดก

เหตุที่กฎหมายเข้มงวด เพราะทายาทต้องฝากทรัพย์สินทั้งหมดไว้กับผู้จัดการมรดก ความไว้วางใจนี้จึงต้องได้รับการคุ้มครองเป็นพิเศษ

• ทายาทมีสิทธิขอให้ผู้จัดการมรดกทำบัญชีทรัพย์มรดก และติดตามความคืบหน้า
• ตรวจสอบสถานะที่ดินมรดกที่สำนักงานที่ดินเป็นระยะ เช่น มีการจดจำนองหรือโอนหรือไม่
• ถ้าพบความผิดปกติ ปรึกษาทนายความเรื่องการคัดค้านหรือขอถอนผู้จัดการมรดก และการดำเนินคดี
• สำหรับผู้จัดการมรดก ทำทุกขั้นตอนอย่างโปร่งใส และขอความยินยอมจากทายาทเป็นลายลักษณ์อักษรเมื่อต้องทำนิติกรรมกับทรัพย์มรดก

ทำได้เฉพาะเพื่อประโยชน์ในการจัดการมรดกตามหน้าที่ การนำไปจำนองเป็นประกันเงินกู้ของตัวเองโดยไม่บอกทายาท แล้วนำเงินไปใช้ส่วนตัว ในคดีนี้ศาลเห็นว่าผิดหน้าที่โดยทุจริต

รวบรวมหลักฐานจากสำนักงานที่ดิน แล้วปรึกษาทนายความเรื่องทั้งคดีแพ่งและคดีอาญา