ร้านสกรีนเสื้อโดนล่อซื้อลายการ์ตูน อ้างว่าถูกยุให้ทำผิดได้ไหม ฎีกา 124/2567 แยกให้เห็นว่าแบบไหนผิด

โพสต์โชว์ลายที่มีลิขสิทธิ์ไว้ก่อนและเคยผลิตให้ลูกค้ารายอื่นมาแล้ว เมื่อถูกสั่งซื้อตามแบบ ไม่ใช่การยุให้ทำผิด ร้านต้องรับผิดฐานละเมิดลิขสิทธิ์

ร้านสกรีนเสื้อ ร้านทำของที่ระลึก หรือร้านรับทำสินค้าตามสั่ง มักถามว่า ถ้าลูกค้าขอเอง ร้านผิดด้วยหรือ และถ้าคนสั่งเป็นตัวแทนเจ้าของลิขสิทธิ์ที่ตั้งใจมาล่อซื้อ ร้านยังต้องรับผิดหรือไม่

ฎีกาที่ 124/2567 ตามที่อดีตผู้พิพากษาอาวุโสนำมาวิเคราะห์ในสื่อ ให้เส้นแบ่งที่ใช้ได้จริง

ร้านรับสกรีนเสื้อกีฬาโพสต์ภาพตัวอย่างเสื้อที่มีลายตัวการ์ตูนจากการ์ตูนญี่ปุ่นชื่อดังไว้บนเพจเฟซบุ๊ก ผู้แทนเจ้าของลิขสิทธิ์ส่งข้อความสั่งซื้อเสื้อตามแบบที่โชว์ไว้ ร้านผลิตเสื้อ 12 ตัวส่งให้ ต่อมาตำรวจเข้าตรวจค้นร้าน พบไฟล์ลายเดียวกันในคอมพิวเตอร์ และใบสั่งงานที่เคยผลิตลายนี้ให้ลูกค้ารายอื่นมาแล้ว

ศาลเห็นว่า การโพสต์โชว์ลายไว้บนเพจแสดงว่าร้านรู้ว่าเป็นงานที่มีลิขสิทธิ์และมีเจตนาขายเพื่อการค้าอยู่แล้ว

สิ่งที่ศาลใช้ชี้ขาดคือ ร้านเสนอขายลายนั้นอยู่ก่อน และเคยผลิตให้ลูกค้ารายอื่นมาแล้ว ผู้สั่งเพียงสั่งตามแบบที่ร้านมีอยู่ ไม่ได้นำลายมาให้หรือขอให้ออกแบบขึ้นใหม่

การที่ผู้แทนเจ้าของลิขสิทธิ์สั่งซื้อตามแบบที่ร้านเสนอขายอยู่ เป็นเพียงการแสวงหาพยานหลักฐาน ไม่ใช่การล่อให้ผู้บริสุทธิ์กระทำความผิด และเจ้าของลิขสิทธิ์ในฐานะผู้เสียหายดำเนินคดีได้ทั้งทางแพ่งและทางอาญา

ศาลอุทธรณ์คดีชำนัญพิเศษเคยพิพากษายกฟ้อง แต่ศาลฎีกาพิพากษาให้บังคับตามคำพิพากษาศาลชั้นต้น คือร้านมีความผิดตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 มาตรา 70 วรรคสอง ประกอบมาตรา 31 (1) ปรับ 50,000 บาท โดยให้จ่ายค่าปรับกึ่งหนึ่งแก่เจ้าของลิขสิทธิ์ ริบของกลาง และให้ชดใช้ค่าเสียหาย 5,000 บาท พร้อมดอกเบี้ย

หลักเรื่องการล่อซื้อในกฎหมายไทยแยกระหว่าง “ล่อให้คนที่ไม่ได้คิดจะทำผิด ลงมือทำผิด” กับ “ไปซื้อจากคนที่พร้อมขายอยู่แล้ว” ถ้าเจ้าของสิทธิเป็นฝ่ายชักนำให้คนที่ไม่ได้คิดจะทำผิดลงมือทำ เจ้าของสิทธิอาจไม่ถือเป็นผู้เสียหายตามกฎหมาย จึงร้องทุกข์ดำเนินคดีไม่ได้ แต่ถ้าเพียงไปซื้อจากคนที่เสนอขายอยู่แล้ว เจ้าของสิทธิยังเป็นผู้เสียหาย ดำเนินคดีได้ และพยานหลักฐานจากการสั่งซื้อรับฟังได้

นอกจากนี้ บทความของอดีตผู้พิพากษาอาวุโสที่นำเสนอคดีนี้ในสื่อยังเทียบกับคดีกระทงลายการ์ตูนที่ศาลยกฟ้อง เพราะร้านไม่เคยโพสต์ขายลายนั้นมาก่อน และผู้สั่งขอให้ทำแบบพิเศษขึ้นใหม่ การเทียบนี้มาจากบทความดังกล่าว ไม่ได้อยู่ในคำพิพากษาฎีกาที่ 124/2567

• ร้านรับทำสินค้า อย่าโพสต์ตัวอย่างลายตัวละคร โลโก้ หรือแบรนด์ที่ไม่ได้รับอนุญาต
• ถ้าลูกค้าขอลายที่มีเจ้าของ ให้ขอหลักฐานสิทธิหรือปฏิเสธ
• สร้างลายของร้านเอง และเก็บไฟล์ต้นฉบับเป็นหลักฐานการสร้างสรรค์
• ถ้าถูกดำเนินคดี ตรวจข้อเท็จจริงว่าร้านเสนอขายลายนั้นอยู่ก่อนหรือถูกขอให้ทำขึ้นใหม่

ได้ หากเป็นการซื้อจากผู้ที่เสนอขายอยู่แล้ว เจ้าของสิทธิยังเป็นผู้เสียหาย ดำเนินคดีได้ และพยานหลักฐานจากการสั่งซื้อรับฟังได้ แต่ถ้าเจ้าของสิทธิเป็นฝ่ายชักนำให้คนที่ไม่ได้คิดจะทำผิดลงมือทำ เจ้าของสิทธิอาจไม่ถือเป็นผู้เสียหายตามกฎหมาย จึงร้องทุกข์ดำเนินคดีไม่ได้

ยังเสี่ยงผิด การผลิตลายที่มีลิขสิทธิ์โดยไม่ได้รับอนุญาตแล้วรับเงินจากลูกค้า แม้เพียงรายเดียว ก็อาจเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์เพื่อการค้าได้ ประเด็นในคดีนี้อยู่ที่ว่าผู้แทนเจ้าของสิทธิสั่งซื้อตามแบบที่ร้านเสนอขายอยู่แล้ว จึงไม่ใช่การก่อให้ร้านกระทำความผิด

หมายเหตุ: ข้อมูลคดีนี้อ้างอิงจากบทความของอดีตผู้พิพากษาอาวุโสที่เผยแพร่ในสื่อ ควรตรวจสอบกับคำพิพากษาฉบับเต็มก่อนอ้างอิงในงานทางวิชาชีพ